Het boek Hulpgids ADHD
Edward Hallowell & John Ratey
ISBN 978 90 5712 211 8 nur 770

ADHD en creativiteit
ADHD kun je beter beschouwen als een verzameling eigenschappen en neigingen die bepalen hoe iemand in het leven staat. De wereld van ADHD, vol van complicaties en tegenstellingen, is onbegrijpelijk voor buitenstaanders. ADHD maakt je leven tot een paradox. Je kunt je soms hyperfocussen en soms kunnen je gedachten mijlenver afdwalen terwijl dat absoluut niet je bedoeling is. Je kunt zelfvertrouwen uitstralen maar ook zo onzeker zijn als een kat in een kennel. Je kunt op topniveau presteren maar je ook een kluns voelen terwijl je dat doet. Je kunt resoluut besluiten iets te doen en het vervolgens straal vergeten. Je kunt de beste ideeën ter wereld hebben maar toch het gevoel hebben dat je niets kunt. Tijdens je jeugd staat er steevast in je schoolrapport of beoordeling ‘dat je niet aan de verwachtingen voldoet, dat je altijd moeite hebt met dingen organiseren, dat je altijd wacht tot het laatste moment met dingen afmaken maar ook dat je met veel creativiteit, originaliteit, energie, humor en inzet begenadigd bent.’
Leraren klagen dat je niet in staat bent om die eigenschappen volledig te benutten. Welkom in de wereld van de ADHD, frustrerender kan het haast niet zijn. Maar die wereld bestaat niet alleen uit frustratie. De meeste mensen beschouwen ADHD als een probleem, wat het inderdaad kan zijn. Maar ik beschouw ADHD als een potentiële zegen met de nadruk op ‘potentieel’. Het is de kunst om ADHD om te vormen tot een zegen. Dat kun je doen door te benadrukken wat productief is en af te zwakken wat niet productief is. ADHD hebben is ongeveer hetzelfde als hersens, die werken als een raceauto met turboaandrijving.

De test in het boek Hulpgids ADHD bestaat uit zes vragen. Je moet op iedere vraag één van de volgende antwoorden geven: N voor nooit, Z voor zelden, S voor soms, V voor vaak en H voor heel vaak.
Dit zijn de vragen:
1. Hoe vaak heb je moeite met de laatste loodjes van een project, als de uitdagende onderdelen ervan eenmaal achter de rug zijn?
2. Hoe vaak heb je moeite om alles op orde te krijgen als je een complete opdracht moet uitvoeren?
3. Hoe vaak heb je moeite om afspraken of verplichtingen te onthouden?
4. Hoe vaak vermijd je een taak of stel je een taak uit, als die veel nadenken vereist?
5. Hoe vaak friemel je met je handen of wiebel je met je voeten als je langdurig stil moet zitten?
6. Hoe vaak voel je je overactief en gedwongen om dingen te doen, alsof je door een motor wordt aangedreven?

Je moet jezelf de volgende punten toekennen:
Als je S, V of H hebt geantwoord op de vragen 1, 2 of 3, geef jezelf dan een punt per antwoord.
Als je V of H hebt geantwoord op de vragen 4, 5 en 6, geef jezelf dan een punt per antwoord.
Tel nu je punten bij elkaar op. Een score van 4 of hoger is een positieve score.

Mensen met ADHD hebben bijzondere talenten, ook al zijn die vaak verborgen. De meest frequent voorkomende hiervan zijn originaliteit, creativiteit, charisma, energie, levendigheid, een apart gevoel voor humor, hoge intelligentie op bepaalde terreinen en lef. Een paar van de meest succesvolle ondernemers of acteurs hebben ADHD, net als een aantal creatieve schrijvers, artsen, wetenschappers, advocaten, sportmensen en dynamische mensen in allerlei beroepen.

De voordelen van ADHD zijn hyperconcentratie en creativiteit. Advies van een ADHD-er aan ADHD-ondernemers: Volg je passie maar blijf je bewust van je beperkingen en omgeef je met sterke mensen en geen jaknikkers, die je weerwoord durven geven. Verbind je energie met een creatieve uitlaatklep.

Creativiteit verschijnt niet volgens plan of op commando. Het is niet te voorspellen wanneer dat gebeurt. Aangezien impulsiviteit één van de centrale symptomen is van ADHD, is het logisch dat mensen met ADHD doorgaans creatiever dan mensen zonder ADHD.

Dopamine is één van de belangrijkste chemische bemiddelaars van genot. Alles wat je een dosis dopamine oplevert, bezorgt je doorgaans een prettig gevoel. Dat kan sporten zijn. De liefde bedrijven ook, evenals elke vorm van creatieve arbeid, waarbij een sterk beroep op de verbeelding wordt gedaan. Maar ook drinken, gokken, extreme risico’s nemen, een ijsje eten of koolhydraten eten of het gebruik van diverse drugs of roken kan dopamine opleveren. Met andere woorden, er zijn goede en slechte manieren om aan dopamine te komen.

We moeten vooral relaties cultiveren, waarin we ons van onze beste kant kunnen laten zien. Cultiveer creatieve uitlaatkleppen -met mensen met activiteiten- met muziekstukken of meditatieve momenten waarover we altijd kunnen beschikken zodat we passende alternatieven hebben als de kriebel opkomt voor onaangepaste patronen die ons leven kunnen verwoesten. Als je de kriebel voelt, moet je proberen om de pijn te verdragen in plaats van hem te verdringen: laat je meevoeren door het labyrint. Dat labyrint kan een gesprek zijn wat je aanvankelijk saai vond (een gegarandeerde voorbode van een kriebel!). In plaats van het drankje achterover te slaan om de verveling te verdrijven, luister je aandachtig naar die persoon. Je laat je door het creatieve proces leiden naar het onbekende gebied dat spontane conversatie heet. De kriebel wordt omgevormd tot genot. Je creativiteit heeft gekrabd. Er zijn andere, ruim voor handen, aangepaste manieren om te krabben. Sporten is één van de beste. Meditatie en gebed zijn ook doeltreffend. Als je vooruit denkt, kun je jezelf wapenen met strategieën die voor jou werken. Voor de meeste mensen is een of andere creatieve uitlaatklep of een stabiel persoonlijk menselijk contact de beste manier om te krabben. Niet alleen houden ze je weg van de gevaren van ADHD, maar ze voeren je ook naar de gebieden waar je, je grootste kans hebt om grote prestaties en persoonlijk geluk te vinden.

Spelen is de beste manier om het goud in de ADHD hersenen -of welke hersenen dan ook- te winnen. Als je speelt is er een grote kans dat je in een toestand raakt die één van de meest vooraanstaande geluksonderzoekers, psycholoog Mihaly Csikszentmihalyi, flow heeft genoemd. Tijdens flow word je één met je bezigheden. Je vergeet wie je bent en waar je bent. Je hersenen gloeien. Oefening die voortkomt uit spel is iets dat je met plezier doet. Je hoeft niet achter je vodden te worden gezeten om het te doen, je wilt het zelf. Hierbij ontstaat de vanzelfsprekende discipline die een levenlang meegaat. Door te oefenen, leer je dat wat je doet natuurlijk beheersen. Beheersing betekent dat je beter wordt. Het gevoel dat je vooruitgang boekt, is de sleutel tot een gevoel van eigenwaarde en zelfvertrouwen en ook tot gemotiveerdheid.

Spelen is creatieve betrokkenheid bij elke activiteit die je verricht. We presteren allemaal beter als we creatief en productief zijn. Bijna elke activiteit kan een productieve uitlaatklep worden die je een goed gevoel geeft. Eten koken kan dat zeker maar ook de was doen kan zo’n uitlaatklep zijn. Hoe kan de was doen nou voldoening geven? Door er een spel van te maken, kinderen laten ons dat voortdurend zien. Als je bereid bent een beetje gek te doen en jezelf te laten gaan, kun je de was -of andere bezigheid- veranderen in een speelse creatieve activiteit. Hoe vaker je het doet, hoe groter de kans dat de activiteit zal veranderen in flow.Terwijl je speelt zul je merken dat je telkens weer wilt spelen. Met enig geluk heeft het ook waarde voor anderen. Dat heet dan een geweldige carrière: een vorm van spel waarvoor anderen je willen betalen. Voor iedereen is het belangrijk maar voor een ADHD-er is een creatieve uitlaatklep van levensbelang. Als je eenmaal een creatieve uitlaatklep hebt gevonden, zul je veel beter in staat zijn om je waterval aan energie te koppelen aan een krachtcentrale.